Tổng hợp 6 mô hình phân tích đối thủ cạnh tranh hiệu quả

Trong môi trường kinh doanh liên tục biến động, hiểu rõ đối thủ không còn là lợi thế mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp phát triển bền vững. Việc áp dụng các mô hình phân tích đối thủ cạnh tranh một cách bài bản giúp doanh nghiệp nhìn rõ vị thế hiện tại, nhận diện cơ hội và chủ động xây dựng chiến lược phù hợp. Trong bài viết này, Woay tổng hợp 6 mô hình phân tích đối thủ cạnh tranh phổ biến và hiệu quả nhất, giúp doanh nghiệp tối ưu quyết định kinh doanh và tạo đà bứt phá trên thị trường.

Tầm quan trọng của phân tích đối thủ cạnh tranh trong kinh doanh

Hoạt động nghiên cứu đối thủ không đơn thuần là việc theo dõi bước đi của họ mà là quá trình khai thác thông tin để đưa ra những quyết định chiến lược sắc bén. Theo báo cáo từ Harvard Business Review năm 2018, những công ty thường xuyên thực hiện phân tích đối thủ có khả năng gia tăng thị phần gấp 2 lần so với các đơn vị bỏ qua bước này.

Việc phân tích mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho sự phát triển của tổ chức:

• Xác định vị thế doanh nghiệp để tìm ra các điểm cần cải thiện dựa trên so sánh thực tế.

• Hỗ trợ dự đoán chính xác các xu hướng thị trường, giúp giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa ngân sách marketing.

• Nâng cấp chất lượng sản phẩm thông qua việc học hỏi từ phản hồi của khách hàng đối với đối thủ.

• Phân loại chính xác 4 nhóm đối thủ bao gồm đối thủ trực tiếp, đối thủ gián tiếp, đối thủ tiềm ẩn và đối thủ thay thế.

Mô hình SWOT

Mô hình phân tích SWOT là một trong những công cụ căn bản và phổ biến nhất trong quản trị chiến lược. Công cụ này cho phép doanh nghiệp đánh giá tổng thể bức tranh cạnh tranh thông qua 4 yếu tố then chốt. Điểm mạnh và điểm yếu tập trung vào các yếu tố nội tại như năng lực sản xuất hay uy tín thương hiệu. Trong khi đó, cơ hội và thách thức phản ánh các tác động từ môi trường bên ngoài như sự thay đổi của chính sách pháp luật hoặc nhu cầu thị trường.

Mô hình Swot phân tích các yếu tố bên ngoài và nội tại doanh nghiệp

Thông qua việc đặt đối thủ vào khung phân tích SWOT, bạn sẽ nhận diện được lợi thế cạnh tranh độc nhất của mình. Ví dụ, nếu đối thủ có điểm mạnh về giá nhưng điểm yếu là dịch vụ chăm sóc khách hàng chậm, doanh nghiệp có thể tập trung vào trải nghiệm người dùng để chiếm lĩnh thị phần. Đây là tiền đề quan trọng để xây dựng các kịch bản ứng phó linh hoạt trước mọi biến động.

Mô hình 5 áp lực cạnh tranh của Michael Porter

Được phát triển bởi giáo sư Michael Porter, mô hình này giúp xác định cấu trúc và mức độ hấp dẫn của một ngành công nghiệp. Mô hình xem xét sự tương tác giữa 5 lực lượng cạnh tranh khác nhau ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh lời. Áp lực đầu tiên đến từ sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp hiện tại trong ngành, nơi các đơn vị không ngừng chạy đua về giá và công nghệ.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần phân tích quyền lực đàm phán của nhà cung cấp và khách hàng. Nếu nhà cung cấp có tính độc quyền cao, họ có thể ép giá đầu vào làm giảm lợi nhuận. Ngược lại, khách hàng có nhiều sự lựa chọn sẽ tạo áp lực buộc doanh nghiệp phải nâng cao chất lượng. Cuối cùng, mối đe dọa từ các sản phẩm thay thế và sự gia nhập của các đối thủ mới cũng là những yếu tố không thể bỏ qua để duy trì vị thế dài hạn.

Mô hình 5 áp lực cạnh tranh của Michael Porter

Mô hình ma trận hình ảnh cạnh tranh CPM

Ma trận hình ảnh cạnh tranh CPM cung cấp một phương pháp định lượng để so sánh năng lực giữa doanh nghiệp và các đối thủ chính. Quá trình này bắt đầu bằng việc xác định các yếu tố thành công chủ chốt trong ngành như chất lượng sản phẩm, thị phần, hoặc năng lực tài chính. Mỗi yếu tố này sẽ được gán một trọng số dựa trên mức độ quan trọng đối với sự thành công chung.

Mô hình ma trận hình ảnh cạnh tranh của Vinamilk

Sau khi chấm điểm cho từng đối thủ theo các tiêu chí đã định, doanh nghiệp sẽ có được tổng điểm phản ánh sức mạnh tương đối. Công ty sở hữu tổng điểm cao nhất được xem là đơn vị có vị thế chiến lược mạnh hơn. Phương pháp này giúp loại bỏ các đánh giá cảm tính, thay vào đó là những con số cụ thể để nhà quản lý dễ dàng xác định các lĩnh vực cần tập trung đầu tư hoặc bảo vệ.

Mô hình đa giác cạnh tranh

Mô hình đa giác cạnh tranh sử dụng biểu đồ trực quan để so sánh khả năng của doanh nghiệp với các bên liên quan trên nhiều phương diện. Các trục của đa giác thường đại diện cho các yếu tố như giá cả, chất lượng dịch vụ, hiệu quả bán hàng, năng lực tài chính và hình ảnh thương hiệu. Khoảng cách từ tâm đa giác đến các điểm trên trục thể hiện sức mạnh của yếu tố đó.

Mô hình đa giác cạnh tranh

Việc hình dung qua biểu đồ giúp nhà điều hành nhanh chóng nhận diện khoảng cách giữa mình và đối thủ. Một đa giác có diện tích lớn hơn hoặc lệch về các trục quan trọng sẽ cho thấy lợi thế cạnh tranh rõ rệt. Ngoài ra, mô hình này còn hỗ trợ đánh giá hiệu quả của các hoạt động xúc tiến bán hàng, giúp doanh nghiệp điều chỉnh các điểm chạm khách hàng sao cho tối ưu nhất.

Mô hình PESTEL

Mô hình PESTEL là công cụ phân tích các yếu tố môi trường vĩ mô có tác động lớn đến thị trường và hoạt động cạnh tranh. Việc hiểu rõ các biến số này giúp doanh nghiệp dự báo được những rào cản hoặc cơ hội có thể phát sinh cho cả mình và đối thủ:

• Yếu tố Chính trị: Bao gồm các chính sách thuế, quy định thương mại và sự ổn định của chính phủ.

• Yếu tố Kinh tế: Đánh giá tốc độ tăng trưởng, tỷ lệ lạm phát và tỷ giá hối đoái ảnh hưởng đến chi phí sản xuất.

• Yếu tố Xã hội: Phân tích xu hướng lối sống, cơ cấu dân số và hành vi tiêu dùng mới của khách hàng.

• Yếu tố Công nghệ: Tốc độ đổi mới và sự xuất hiện của các công nghệ đột phá có thể làm thay đổi hoàn toàn cuộc chơi.

• Yếu tố Môi trường: Các quy định về bảo vệ môi trường và tiêu chuẩn bền vững ngày càng khắt khe.

• Yếu tố Pháp lý: Xem xét các luật về sở hữu trí tuệ và quy định cạnh tranh lành mạnh trên thị trường.

Mô hình Pestal phân tích kỹ lưỡng các yếu tố vĩ mô ảnh hưởng đến doanh nghiệp

Mô hình phân tích nhóm chiến lược

Phân tích nhóm chiến lược là kỹ thuật phân nhóm các đối thủ dựa trên sự tương đồng về mô hình kinh doanh hoặc chiến lược tiếp cận thị trường. Thay vì nhìn vào hàng trăm đối thủ nhỏ lẻ, doanh nghiệp tập trung vào những "cụm" đối thủ có cùng phân khúc khách hàng hoặc kênh phân phối. Điều này giúp đơn giản hóa quá trình nghiên cứu và đưa ra những nhận định chính xác về cấu trúc ngành.

Mô hình này còn giúp xác định rào cản gia nhập và rào cản rút lui của từng nhóm cụ thể. Bằng cách quan sát bước đi của các doanh nghiệp trong cùng nhóm chiến lược, bạn có thể dự báo được các hành động tiếp theo của họ. Đây là cơ sở để định vị thương hiệu khác biệt, tìm ra những "khoảng trống" thị trường mà các nhóm đối thủ hiện tại chưa khai thác hết.

Quy trình 5 bước áp dụng mô hình phân tích vào thực tế

Để các mô hình trên mang lại hiệu quả thực tiễn, doanh nghiệp cần tuân thủ một quy trình thực hiện bài bản và xuyên suốt. Theo McKinsey năm 2020, khoảng 65% doanh nghiệp chậm thích nghi với thay đổi do thiếu hụt thông tin cạnh tranh chất lượng.

Bạn có thể triển khai theo quy trình gợi ý sau:

1. Xác định danh sách đối thủ cạnh tranh mục tiêu cần nghiên cứu để tập trung nguồn lực hiệu quả.

2. Thu thập dữ liệu đa chiều về sản phẩm, giá bán, thị phần và các hoạt động truyền thông từ nhiều nguồn uy tín.

3. Lựa chọn mô hình phân tích phù hợp như SWOT, Porter hoặc CPM tùy theo mục tiêu chiến lược cụ thể của doanh nghiệp.

4. Sử dụng các công cụ hỗ trợ công nghệ như Ahrefs, SEMRush hay Buzzsumo để lấy số liệu thực tế về hiệu suất trực tuyến.

5. Lập báo cáo chi tiết và đề xuất các chiến lược hành động cụ thể dựa trên những phát hiện từ quá trình phân tích.

Việc phân tích đối thủ cạnh tranh là một quá trình liên tục và đòi hỏi sự đầu tư nghiêm túc về mặt dữ liệu. Khi thấu hiểu rõ thị trường qua 5 mô hình phân tích đối thủ cạnh tranh cho doanh nghiệp, bạn sẽ tự tin hơn trong việc đưa ra các quyết định then chốt. Woay tin rằng việc kết hợp dữ liệu chính xác với mô hình phù hợp chính là chìa khóa để dẫn đầu trong cuộc đua kinh doanh đầy khốc liệt hiện nay. Hy vọng những chia sẻ về mô hình phân tích đối thủ cạnh tranh phía trên sẽ giúp ích cho hành trình chinh phục khách hàng của bạn.